رژیم غذایی برای سنگ کلیه یکی از موثرترین راههای پیشگیری از تشکیل سنگهای جدید و کاهش درد ناشی از آنها است. بسیاری از افراد بدون توجه به تغذیه روزمره خود، ناخواسته زمینه ساز ایجاد سنگ کلیه میشوند. با رعایت اصول تغذیهای مناسب و پرهیز از خوراکیهای سنگ ساز، میتوان عملکرد کلیهها را بهبود بخشید و از عود مجدد بیماری جلوگیری کرد. اگر به دنبال راهی طبیعی و موثر برای کنترل سنگ کلیه هستید، تغییر در رژیم غذایی میتواند نقطه شروعی مفید و قابل اجرا باشد.
رژیم غذایی مناسب برای جلوگیری از تشکیل سنگ کلیه
رژیم غذایی برای سنگ کلیه باید به گونهای تنظیم شود که از تجمع مواد خاص در بدن جلوگیری کند و احتمال بازگشت سنگها را کاهش دهد. مصرف آب فراوان در طول روز، کاهش مصرف نمک و منابع پروتئینی حیوانی، پرهیز از خوراکیهای سرشار از اگزالات، و دریافت کافی کلسیم از جمله نکاتی هستند که باید در تغذیه روزانه رعایت شوند.
از آنجا که منشأ تشکیل سنگهای کلیوی میتواند متفاوت باشد، نمیتوان یک برنامه غذایی مشخص را برای همه افراد تجویز کرد. با این حال، بسیاری از متخصصان تغذیه و پزشکان کلیه، الگوی غذایی DASH را گزینه مناسبی برای برخی از مبتلایان معرفی میکنند. این الگو، علاوه بر کاهش احتمال شکلگیری سنگها، به تثبیت وضعیت فشار خون و حفظ سلامت قلب نیز کمک میکند.
الگوی غذایی DASH بر مصرف بیشتر میوهها، سبزیجات، غلات کامل و محصولات لبنی کمچرب تأکید دارد. در کنار آن، مصرف نمک، شکر افزوده و گوشت قرمز در این رژیم کاهش پیدا میکند.
شیوه تغذیه برای افرادی که مستعد انواع مختلف سنگ کلیه هستند، تفاوت دارد. این دستهها شامل موارد زیر میشود:
- سنگهای کلسیم اگزالات
- سنگهای کلسیم فسفات
- سنگهای اسید اوریکی
- سنگهای سیستینی
کسانی که سابقه تشکیل سنگ کلیه دارند یا هماکنون با آن درگیرند، باید نوع سنگ خود را شناسایی کرده و بر اساس آن، توصیههای تغذیهای مناسب را از پزشک یا کارشناس تغذیه دریافت کنند تا بتوانند روند مدیریت بیماری را دقیقتر دنبال کنند.
بیشتر بخوانید: سنگ کلیه را چگونه درمان کنیم؟
کدام مواد غذایی برای جبوگیری از تشکیل سنگ کلیه مفید است؟
رژیم غذایی برای سنگ کلیه میتواند تأثیر زیادی در کنترل شرایط و پیشگیری از تکرار مشکل داشته باشد. آنچه در طول روز مصرف میکنید، دقیقاً به همان اندازه مواردی که باید از آنها فاصله بگیرید اهمیت دارد. در ادامه چند نکته مهم برای نگهداری سلامت کلیهها آورده شده است.
آب را دستکم نگیرید
نوشیدن آب کافی در طول روز باعث میشود مواد معدنی تجمع پیدا نکنند. هدف این است که با مصرف حدود ۱۲ لیوان آب در روز، محیط داخلی بدن شفافتر و دفع مواد راحتتر باشد.
مرکبات را وارد برنامه غذایی خود کنید
لیمو، پرتقال و گریپفروت منابع طبیعی سیترات هستند که میتوانند از رشد کریستالهای سنگ جلوگیری کنند. چه به صورت تازه و چه در قالب آبمیوههای طبیعی، این گروه از میوهها انتخابهای هوشمندانهای به شمار میروند.
میوههای ایمنتر را بشناسید
اگر نگران میزان اگزالات هستید، میوههایی مثل سیب، گلابی و موز انتخاب مناسبی برای شما خواهند بود؛ چون در مقایسه با برخی دیگر از میوهها، مقدار اگزالات پایینتری دارند.
سبزیجات مناسب را انتخاب کنید
استفاده از سبزیهایی مانند گلکلم، بروکلی و هویج در وعدههای روزانه بهخصوص صبحانه، راهی مناسب برای تقویت فیبر و در عین حال کاهش خطر تشکیل سنگ است.
کلسیم را از منابع غذایی تأمین کنید
برخلاف تصور رایج، مصرف کافی کلسیم میتواند به کنترل سطح اگزالات کمک کند. محصولات لبنی مثل شیر، پنیر و ماست بهترین منابع طبیعی هستند. اگر به شیر گاو حساسیت دارید یا طعم آن برایتان خوشایند نیست، میتوانید سراغ شیرهای گیاهی غنیشده، شیر بز یا گزینههای بدون لاکتوز بروید.
ویتامین D را فراموش نکنید
برای جذب بهتر کلسیم، بدن شما به ویتامین D نیاز دارد. این ویتامین را میتوان از طریق مواد غذایی مانند ماهی سالمون، زرده تخممرغ، پنیر و همچنین محصولات غنیشده دریافت کرد.
با رعایت این نکات ساده، میتوان محیط داخلی بدن را از تشکیل سنگهای جدید دور نگه داشت. مشورت با متخصص تغذیه یا پزشک کلیه نیز میتواند به شما کمک کند تا انتخابهای غذایی مطمئنتری داشته باشید.
کدام مواد غذایی برای سنگ کلیه مضر است؟
برخی از مواد غذایی میتوانند احتمال تشکیل سنگ کلیه را افزایش دهند، به خصوص اگر بدن شما مستعد آن باشد. این مواد غذایی شامل موارد زیر است:
غذاهای پرنمک
نمک زیاد باعث افزایش دفع کلسیم از طریق ادرار میشود و همین عامل میتواند زمینه تشکیل سنگ کلیه را فراهم کند. مواد غذایی مانند:
- چیپس و پفک
- غذاهای کنسروی
- فستفودها
- ترشیها
- سوسیس و کالباس
باید تا حد امکان محدود شوند.
گوشت قرمز و پروتئین حیوانی زیاد
مصرف زیاد گوشت میتواند سطح اسید اوریک بدن را بالا ببرد و محیط اسیدیتری در ادرار ایجاد کند؛ این وضعیت برای تشکیل سنگهای اسید اوریکی بسیار مساعد است.
مواد غذایی پر اگزالات
برخی سنگها از ترکیب اگزالات و کلسیم ساخته میشوند. مواد غذایی سرشار از اگزالات شامل:
- اسفناج
- ریواس
- چغندر
- شکلات
- چای پررنگ
- مغزها (مانند بادام و بادامزمینی)
- توت سیاه
نوشیدنیهای قندی و نوشابهها
نوشابههای گازدار (به ویژه نوع کولا) حاوی اسید فسفریک هستند که میتواند روی کلیهها اثر منفی بگذارد. نوشیدنیهای قندی نیز به افزایش خطر ابتلا به سنگ کلیه مرتبط هستند.
مصرف زیاد مکمل کلسیم بدون نظارت پزشکی
اگرچه کلسیم از طریق مواد غذایی مفید است، اما مکملهای آن در صورت مصرف خودسرانه ممکن است باعث تجمع بیش از حد این ماده در ادرار شوند.
نکات مهم رژیم غذایی افراد مبتلا به سنگ کلیه
اگر سابقه سنگ کلیه دارید، احتمال اینکه دوباره با این مشکل رو به رو شوید بالاست، مگر اینکه مراقبتها را جدی بگیرید. کنترل این وضعیت نیازمند دقت در خوراک، نوشیدنیها و در صورت نیاز، مصرف داروهای تجویزشده است.
در صورتی که اکنون به سنگ کلیه دچار شدهاید، پزشک برای شناسایی نوع سنگ، آزمایشهایی را تجویز میکند. پس از شناسایی نوع آن، ممکن است رژیمهایی مانند رژیم DASH برایتان توصیه شود. رعایت چند نکته کلیدی میتواند کمک زیادی به شما کند:
- در طول روز حداقل ۱۲ لیوان آب بنوشید
- آب مرکبات مانند آب پرتقال یا لیمو را در برنامه روزانهتان قرار دهید
- در وعدههای اصلی، از منابع طبیعی کلسیم مانند لبنیات استفاده کنید
- مصرف گوشت قرمز، مرغ و دیگر منابع پروتئین حیوانی را محدود کنید
- غذاهای شور، شیرین و حاوی شربت ذرت با فروکتوز بالا را کمتر استفاده کنید
- خوراکیهایی با اگزالات یا فسفات زیاد را کنار بگذارید
- از نوشیدنیهایی که موجب دفع زیاد آب از بدن میشوند، مثل الکل، پرهیز کنید
با کمی دقت در سبک تغذیه و رعایت توصیههای تخصصی، میتوان احتمال برگشت سنگ کلیه را تا حد زیادی کنترل کرد. اگر خواستی، میتونم یه جدول خلاصه و کاربردی از خوراکیهای مفید و مضر هم برات آماده کنم.
آنچه باید درباره تغذیه و سنگ کلیه به خاطر بسپارید
در پایان باید گفت، کنترل تغذیه یکی از مهمترین ابزارها برای مقابله با سنگ کلیه است. با آگاهی از خوراکیهای مفید و پرهیز از مواد غذایی محرک، میتوان احتمال بازگشت این مشکل آزاردهنده را کاهش داد. اگر دچار سنگ کلیه هستید یا سابقه آن را دارید، مشورت با پزشک و پیروی از یک برنامه غذایی مناسب میتواند بهراحتی شرایط شما را تحت کنترل نگه دارد. انتخابهای امروز شما، سلامت فردای بدنتان را میسازد.