اگر بعد از جراحی پروستات متوجه تغییر در عملکرد جنسی یا کاهش نعوظ شدهاید، نگران نباشید؛ شما تنها نیستید. نعوظ بعد از جراحی پروستات یکی از نگرانیهای مردان پس از عمل است و قابل بررسی و درمان است. بسیاری از بیماران تصور میکنند که این مشکل دائمی است، در حالیکه در بیشتر موارد با روشهای جدید درمانی و مراقبتهای درست میتوان عملکرد طبیعی را بازگرداند. در ادامه بررسی میکنیم که چرا نعوظ بعد از جراحی پروستات دچار اختلال میشود و چه اقداماتی میتواند به بازگشت اعتماد به نفس و رضایت جنسی کمک کند.
اهمیت حفظ عملکرد نعوظ چیست؟
با توجه به اینکه درمانهای سرطان پروستات میتواند بر عملکرد آن تاثیر مستقیم بگذارد، حفظ عملکرد طبیعی نعوظ برای بسیاری از بیماران اهمیت زیادی دارد. این مسئله به خصوص برای مردان جوان اهمیت بیشتری پیدا میکند، زیرا به طور معمول شانس حفظ سلامت عملکرد جنسی در آنها بالاتر است. با این حال، حتی در مردان مسنتر نیز در صورت داشتن نعوظ طبیعی پیش از درمان، امکان حفظ عملکرد نعوظ بعد از پایان درمان همچنان وجود دارد.
علت بروز اختلال نعوظ بعد از جراحی پروستات
اختلال نعوظ بعد از جراحی پروستات یکی از عوارضی است که احتمال دارد بسیاری از بیماران با آن رو به رو شوند. این مشکل موقتی است و به دلایل مختلفی مانند آسیب عصبی، تغییرات هورمونی یا فاکتورهای روحی و روانی رخ میدهد. در ادامه مهمترین علل این مشکل را بررسی میکنیم.
آسیب به اعصاب کنترل کننده نعوظ
در اطراف غده پروستات شبکهای از اعصاب قرار دارد که وظیفه انتقال سیگنالهای عصبی برای ایجاد نعوظ را بر عهده دارند. در حین جراحی، این اعصاب ممکن است دچار آسیب موقت یا دائمی شوند و همین مسئله موجب ضعف یا عدم نعوظ پس از عمل میشود.
کاهش جریان خون به آلت تناسلی
گاهی در اثر جراحی و تغییرات بافتی اطراف پروستات، جریان خون به آلت تناسلی کاهش مییابد. از آنجایی که پرخون شدن بافت آلت اساس نعوظ است، هر اختلال در گردش خون میتواند باعث بروز مشکلات جنسی شود.
تغییرات هورمونی
جراحی پروستات ممکن است بر سطح برخی هورمونها، از جمله تستوسترون، تأثیر بگذارد. کاهش این هورمون میتواند میل جنسی را کاهش داده و در عملکرد طبیعی نعوظ اختلال ایجاد کند.
اضطراب و ترس بعد از جراحی
ترس از درد، نگرانی درباره عملکرد جنسی و اضطراب از نتیجه جراحی، همگی میتوانند از نظر روانی مانع برقراری نعوظ طبیعی شوند. ذهن مضطرب مستقیما بر عملکرد جسمی تأثیر میگذارد و این موضوع در بیماران بعد از جراحی بسیار شایع است.
مصرف داروهای بعد از عمل
برخی داروهای تجویز شده برای کنترل درد، التهاب یا فشار خون پس از جراحی، ممکن است به طور موقت روی توانایی جنسی اثر بگذارند. با قطع دارو یا جایگزینی آنها توسط پزشک، عملکرد طبیعی به مرور بازمیگردد.
اختلال نعوظ چه زمانی پس از درمان میتواند رخ دهد؟
بروز اختلال نعوظ پس از جراحی پروستات بلافاصله بعد از عمل آغاز میشود، زیرا اعصاب و عروق درگیر در فرآیند نعوظ ممکن است در حین جراحی تحت فشار یا تحریک قرار گرفته باشند. این وضعیت در بیشتر بیماران، طی چند ماه تا یک سال به تدریج بهبود پیدا میکند.
در برخی موارد، تأخیر در بازگشت عملکرد جنسی به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله سن بیمار، وضعیت سلامت عمومی، نوع جراحی (عصبمحافظ یا غیرمحافظ)، و میزان تجربه جراح. به طور معمول، اگر اعصاب کنترل کننده نعوظ در حین عمل حفظ شده باشند، بازگشت عملکرد جنسی بین ۶ تا ۱۸ ماه پس از جراحی امکانپذیر است. البته در مواردی که آسیب عصبی شدیدتر باشد، ممکن است این روند طولانیتر شود یا نیاز به درمانهای کمکی داشته باشد.
چگونه اختلال نعوظ بعد از جراحی پروستات تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص اختلال نعوظ بعد از جراحی پروستات لازم است تا بررسی دقیق فیزیکی، عصبی و روانی بیمار انجام شود. پزشک با ارزیابی سابقه جراحی، نوع عمل انجام شده و پاسخ بدن به تحریکات عصبی یا دارویی میتواند میزان آسیب و احتمال بهبود را مشخص کند.
| روش تشخیص | توضیحات |
| شرح حال و معاینه بالینی | بررسی سابقه جراحی، داروهای مصرفی، وضعیت روانی و تغییرات عملکرد جنسی پس از عمل |
| آزمایش خون | ارزیابی سطح هورمونهای جنسی مانند تستوسترون و بررسی سلامت عمومی بدن |
| آزمون تزریق دارو در آلت تناسلی | تزریق داروی محرک برای بررسی واکنش بافت آلت و توانایی ایجاد نعوظ |
| سونوگرافی داپلر آلت تناسلی | بررسی جریان خون در عروق آلت برای تشخیص مشکلات گردش خون |
| ارزیابی عصبی | بررسی عملکرد اعصاب محیطی مرتبط با نعوظ و تعیین میزان آسیب پس از جراحی |
| پرسشنامههای استاندارد (IIEF) | سنجش میزان اختلال عملکرد جنسی از طریق پرسشنامههای معتبر بالینی |
روشهای درمان اختلال نعوظ بعد از جراحی پروستات
درمان اختلال نعوظ پس از جراحی پروستات با هدف بازگرداندن توانایی نعوظ طبیعی یا دستیابی به نعوظ کافی برای رابطه جنسی انجام میشود. انتخاب روش درمانی به شرایط فرد، میزان آسیب عصبی و پاسخ بدن بستگی دارد. در اغلب موارد، ترکیبی از چند روش درمانی برای دستیابی به بهترین نتیجه به کار گرفته میشود. در ادامه، مؤثرترین روشهای درمانی معرفی شدهاند:
مهارکنندههای فسفودیاستراز نوع ۵ (PDE5 Inhibitors)
داروهایی مانند سیلدنافیل (ویاگرا)، تادالافیل (سیالیس) و واردنافیل (لویترا) با افزایش جریان خون در آلت تناسلی عمل میکنند. این داروها نخستین انتخاب درمانی هستند و به صورت خوراکی مصرف میشوند. اثرگذاری آنها به شرایط فرد و زمان سپری شده از جراحی بستگی دارد. از عوارض احتمالی میتوان به سردرد، گرگرفتگی و سوءهاضمه اشاره کرد.
تزریق داخل کاورنوزال (Intracavernosal Injection Therapy)
در این روش داروی آلپروستادیل مستقیماً به بافت اسفنجی آلت تزریق میشود تا با گشاد کردن عروق، جریان خون افزایش یابد. این روش برای بیمارانی که به داروهای خوراکی پاسخ نمیدهند مناسب است. نعوظ ۵ تا ۱۰ دقیقه پس از تزریق ایجاد شده و حدود یک ساعت باقی میماند. درد یا کبودی در محل تزریق از عوارض احتمالی آن است.
دستگاه وکیوم (Vacuum Erection Device – VED)
دستگاه وکیوم با ایجاد خلأ موجب جریان خون به آلت تناسلی میشود. سپس حلقهای در پایه آلت قرار میگیرد تا خون در آن حفظ شود. این روش غیرتهاجمی بوده و میتواند در بازتوانی عملکرد جنسی مؤثر باشد. با این حال ممکن است باعث احساس سردی یا کبودی در آلت شود.
سیستم دارویی مجرای ادرار (MUSE)
در این روش، شیاف کوچکی حاوی آلپروستادیل در مجرای ادرار قرار داده میشود تا دارو جذب شده و نعوظ ایجاد کند. نعوظ طی ۱۰ دقیقه شکل میگیرد و تا حدود یک ساعت دوام دارد. احساس سوزش یا درد خفیف در مجرا از عوارض معمول این روش است.
درمان با تستوسترون
در مردانی که سطح تستوسترون پایین دارند، درمان هورمونی میتواند میل جنسی و توانایی نعوظ را تقویت کند. معمولاً این درمان همراه با سایر روشها استفاده میشود، زیرا به تنهایی برای رفع کامل اختلال نعوظ کافی نیست.
ایمپلنت آلت تناسلی (Penile Prosthesis)
در صورت عدم پاسخ به روشهای دیگر، کاشت ایمپلنت آلت میتواند گزینهای مؤثر باشد. این پروتزها میتوانند قابل تورم یا نیمه صلب باشند و با عمل جراحی در آلت تناسلی قرار میگیرند. ایمپلنتهای مدرن نتایج بسیار رضایت بخشی دارند، هرچند احتمال عفونت یا خرابی دستگاه وجود دارد.
توانبخشی نعوظ
توانبخشی زودهنگام نقش مهمی در بازگشت عملکرد نعوظ دارد. استفاده منظم از داروهای PDE5، دستگاه وکیوم یا تزریقهای کنترلشده در ماههای ابتدایی پس از جراحی میتواند به حفظ جریان خون و پیشگیری از فیبروز بافتی کمک کند. این اقدامات از چند هفته پس از جراحی آغاز میشوند.
شاک ویو تراپی
درمان شاک ویو با امواج صوتی کمقدرت انجام میشود و هدف آن بهبود جریان خون و ترمیم اعصاب در آلت تناسلی است. این روش با تحریک فاکتورهای رشد، به تشکیل عروق جدید و ترمیم بافتهای عصبی کمک میکند. تحقیقات نشان دادهاند که شاک ویو تراپی میتواند در بیماران با آسیب عروقی پس از جراحی پروستات مؤثر باشد.
فیزیوتراپی و تمرینات کف لگن
تمرینات تقویت کننده عضلات کف لگن، مانند تمرینات کگل، به بهبود کنترل جریان خون و افزایش پایداری نعوظ کمک میکنند. این عضلات نقش مهمی در حفظ فشار خون در آلت و کنترل انزال دارند. فیزیوتراپی منظم میتواند بخشی از برنامه توانبخشی پس از جراحی پروستات باشد و عملکرد جنسی را بهمرور بهبود بخشد.
سخن پایانی
در پایان باید گفت، اختلال نعوظ بعد از جراحی پروستات مسئلهای شایع است، اما با پیشرفت روشهای درمانی، امکان بازگرداندن عملکرد طبیعی جنسی برای اکثر بیماران وجود دارد. انتخاب روش مناسب، شروع زودهنگام برنامه توانبخشی و پیگیری منظم با پزشک میتواند شانس موفقیت را بهطور چشمگیری افزایش دهد. ترکیب درمانهای دارویی، دستگاههای کمک نعوظ، فیزیوتراپی و در صورت نیاز جراحی ایمپلنت، بهترین نتایج را در بازتوانی عملکرد نعوظ فراهم میکند و به بیماران کمک میکند کیفیت زندگی و اعتماد به نفس خود را باز یابند.